4 maja w Holandii. Dwie minuty ciszy, które mówią więcej niż słowa

Holandia

Dziś wieczorem o godzinie 20:00 Holandia zatrzyma się. Dosłownie.

Na ulicach, placach i w parkach całego kraju przez dwie minuty zapada absolutna cisza. Samochody się zatrzymują, rowery stają, rozmowy milkną. To Dodenherdenking, holenderski Dzień Pamięci o ofiarach wojny. I choć to holenderskie święto, dla Polaków mieszkających w tym kraju ma ono wymiar wyjątkowo osobisty.

Skąd wzięła się ta tradycja

Pierwsza holenderska Dodenherdenking odbyła się już 9 maja 1945 roku, zaledwie cztery dni po wyzwoleniu, z inicjatywy władz Amsterdamu. W 1946 roku powtórzono ją 4 maja i od tamtej pory data już się nie zmieniła.

Początkowo wspominano wyłącznie żołnierzy i uczestników ruchu oporu. Dopiero w 1960 roku, po krytyce ze strony społeczności żydowskiej, do grona oficjalnie wspominanych dołączono ponad 100 tysięcy holenderskich Żydów deportowanych i zamordowanych podczas wojny. Dziś definicja jest szeroka. Podczas Dodenherdenking Holandia wspomina wszystkich, zarówno cywilów, jak i żołnierzy, którzy zginęli w Królestwie Niderlandów lub gdziekolwiek na świecie, od II wojny światowej, przez wojnę w Indonezji, aż po późniejsze misje pokojowe.

Co się dzieje dziś wieczorem

Od godziny 18:00 flagi na wszystkich budynkach rządowych wiszą na półmaszcie. O 19:00 zamykają się sklepy, co wynika z przepisów dotyczących godzin handlu. W Amsterdamie król Willem-Alexander i królowa Máxima składają wieniec przy Narodowym Pomniku na placu Dam, po czym o 20:00 przez dwie minuty cały kraj milknie.

Przed ciszą rozlega się sygnał Taptoe, po niej śpiewany jest Wilhelmus. W tysiącach miejscowości odbywają się lokalne uroczystości przy pomnikach wojennych. Flagi pozostają na półmaszcie aż do zachodu słońca.

Polacy, o których Holandia nie zapomniała

I tu zaczyna się część, której wielu Polaków mieszkających w Holandii nie zna, a powinna być powodem do dumy.

Polscy żołnierze odegrali ważną rolę w wyzwoleniu Holandii, choć ich wkład jest mniej znany niż brytyjski, kanadyjski czy amerykański. Pierwsza Polska Dywizja Pancerna pod dowództwem generała Stanisława Maczka wylądowała w Normandii w lipcu 1944 roku i razem z wojskami kanadyjskimi wyparła Niemców z Bredy i okolic. Breda została wyzwolona 29 października 1944 roku.

Maczek był strategiem wyjątkowym nie tylko ze względu na talenty wojskowe. Zamiast stosować długotrwałe ostrzały artyleryjskie, które niszczyłyby miasto i zagrażały mieszkańcom, postawił na szybkość i zaskoczenie. Polscy żołnierze okrążyli Bredę od wschodu, całkowicie zaskakując Niemców, którzy spodziewali się ataku od zachodu. Niemcy wycofali się, a miasto pozostało nienaruszone.

Polacy walczyli także podczas Bitwy o Skaldę, w operacji Market Garden oraz wyzwalali części Groningen i Drenthe. Zapłacili za to wysoką cenę. Na Polskim Wojskowym Cmentarzu w Bredzie spoczywa ponad 160 polskich żołnierzy. Generał Maczek, jedyny polski generał II wojny światowej, który nie przegrał żadnej bitwy, został pochowany właśnie tam, wśród swoich żołnierzy, zgodnie ze swoją wolą.

Jest jednak jedna gorzka strona tej historii. Podczas gdy brytyjscy, kanadyjscy i amerykańscy żołnierze wrócili po wojnie do domów jako bohaterowie, wielu Polaków nie mogło wrócić. Ich kraj znalazł się pod kontrolą sowiecką, a Stalin traktował ich jako wrogów. Generał Maczek osiedlił się w Szkocji. Około 300 polskich żołnierzy, którzy wyzwalali Bredę, wybrało to miasto jako nowy dom.

Breda o tym nie zapomniała. W 2020 roku otwarto Maczek Memorial przy Ettensebaan 17A, nowoczesne muzeum poświęcone generałowi i jego dywizji, z multimedialną wystawą, osobistymi historiami żołnierzy i oryginalnymi eksponatami.

Dziś o 20:00 stań na chwilę w ciszy. Nie tylko dla Holandii. Także dla tych ponad 160 polskich żołnierzy, którzy spoczywają w Bredzie i nigdy nie wrócili do domu.

04.05.2026 Niedziela.NL // fot. Shutterstock, Inc.