Holandia

Jeśli w ostatnich tygodniach wstąpiłeś do holenderskiego supermarketu, wiesz, że już od końca lata półki uginają się od małych brązowych ciasteczek w ogromnych workach. To pepernoten i kruidnoten, główne przysmaki sezonu Sinterklaasa.

Ich nazwy brzmią podobnie, ale wygląd i smak są inne, a niektórzy Holendrzy bardzo pilnują tego rozróżnienia. Polacy mają za to swój własny korzenny skarb, który z holenderskimi ciasteczkami łączy więcej, niż mogłoby się wydawać.

Pepernoten kontra kruidnoten

Zacznijmy od sporu, który co roku wraca w Holandii. Prawdziwe pepernoten (dosłownie „pieprzne orzeszki”) są miękkie i lekko ciągnące się, nieregularne, kanciaste, zwykle robi się je z mąki żytniej, miodu i przypraw, a w ich smaku często dominuje anyż. Kruidnoten („korzenne orzeszki”) to małe, okrągłe i chrupiące ciasteczka z mąki pszennej, przyprawione podobnie jak speculaas, czyli między innymi cynamonem, goździkami, imbirem i gałką muszkatołową. Holenderski sposób na zapamiętanie różnicy jest prosty: kruidnoten kraken, czyli kruidnoten chrupią.

Pepernoten w swojej pierwotnej postaci są starsze. Już w XVI wieku znano przepisy na korzenne i pieprzne ciasteczka przypominające dzisiejsze miękkie pepernoten. Kruidnoten w znanej nam postaci wykształciły się później, gdy coraz bardziej różnicowały się receptury i sposoby wypieku. Z czasem oba rodzaje ciasteczek na dobre związały się ze świętem Sinterklaasa. Mimo to większość Holendrów i tak mówi po prostu pepernoten, nawet gdy trzyma w ręku chrupiące kruidnoten. Takie użycie nazwy jest dziś powszechnie akceptowane.

Po co się je rzuca?

Jest jeszcze jedna rzecz charakterystyczna dla holenderskiej tradycji: strooien, czyli rozsypywanie słodyczy. Podczas powitań Sinterklaasa jego pomocnicy tradycyjnie rzucali dzieciom garści ciasteczek i cukierków. Dziś coraz częściej podaje się je bezpośrednio do rąk albo w torebkach.

Jedna z interpretacji tego zwyczaju wiąże rozsypywanie słodyczy z dawną symboliką płodności i obfitości. Gest przypomina rozsiewanie ziarna na polu. Historycy nie są jednak zgodni co do dokładnego pochodzenia tradycji, która w obecnej formie rozwinęła się przede wszystkim w XIX wieku. 

A w Polsce: piernik od 1380 roku

Polska odpowiedź to piernik, a właściwie toruński piernik. Historia jego wypieku sięga średniowiecza, a w 1380 roku odnotowano w Toruniu piernikarza Niklosa Czama. Nazwa pochodzi od staropolskiego słowa pierny, czyli pieprzny, a podstawą wypieku są miód, mąka i korzenne przyprawy. Początkowo był to towar luksusowy, trafiający na królewskie stoły, z czasem stał się też prezentem wręczanym przy ważnych okazjach. 

Toruńskie pierniki mają również własne legendy. Według jednej z nich Katarzynka, córka piekarza, upiekła pierniki w kształcie sześciu połączonych ze sobą kółek, gdy jej ojciec zachorował tuż przed ważną wizytą. To piękna opowieść, ale nie historycznie potwierdzone wyjaśnienie nazwy słynnych katarzynek. Pewne jest natomiast, że w kwietniu 2025 roku kultura toruńskiego piernika trafiła na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego.

Warto jeszcze wspomnieć, że dawne pierniki były nie tylko słodyczą. Przechowywano je w domowych apteczkach, a w aptekach sprzedawano jako wyroby, którym przypisywano właściwości lecznicze, zwłaszcza wspomaganie trawienia. Dziś wiemy, że obecność przypraw korzennych nie czyni słodkiego piernika lekarstwem, ale przed wiekami wierzono w jego zdrowotne działanie.

Jedni i drudzy mają ten sam sekret 

Co łączy oba kraje? Przyprawy sprowadzane z odległych części świata. Holenderskie wypieki speculaas zyskały popularność między innymi dzięki rozwijającemu się handlowi przyprawami, który w XVII wieku prowadziła Kompania Wschodnioindyjska. Cynamon, gałka muszkatołowa, imbir czy goździki stały się ważnymi składnikami korzennych wypieków. 

Toruń od średniowiecza leżał natomiast na szlakach handlowych, które zapewniały dostęp do tych samych cennych przypraw. W obu krajach połączono je z lokalnymi składnikami i tradycjami. Tak powstały różne przysmaki o podobnym, korzennym charakterze. 

Holenderskie kruidnoten chrupią podczas Sinterklaasa, a polskie pierniki pachną świętami Bożego Narodzenia. Choć wyglądają inaczej, łączy je wielowiekowa historia handlu, przypraw i wypieków przygotowywanych na szczególne okazje.

14.11.2026 Niedziela.NL 

Następna >